“Een kind moet kunnen meedoen. Dat zou nooit afhankelijk mogen zijn van het inkomen van de ouders.”
Voor veel kinderen is het vanzelfsprekend: op voetbal gaan, een verjaardag vieren met vriendjes, mee op schoolreis of een laptop hebben om huiswerk te maken. Maar voor honderdduizenden kinderen in Nederland is dat niet altijd het geval. Wanneer er thuis geldzorgen zijn, staan juist deze ogenschijnlijk gewone dingen vaak onder druk.
Al dertig jaar zet Leergeld Nederland zich ervoor in dat kinderen kunnen meedoen, ongeacht de financiële situatie van hun ouders. Wat begon als een lokaal initiatief in Tilburg, is uitgegroeid tot een landelijke organisatie met 114 Leergeldstichtingen die jaarlijks bijna 200.00 kinderen ondersteunen. Sinds oktober 2024 staat Alexandra Bartelds aan het roer als directeur-bestuurder. Voor haar draait het werk uiteindelijk om één simpele overtuiging: ieder kind verdient dezelfde kansen.
Een beweging die begon bij kinderen die niet werden gezien
Halverwege de jaren negentig groeide in Tilburg het besef dat armoede veel grotere gevolgen had voor kinderen dan vaak werd gedacht. Uit onderzoek en gesprekken met gezinnen bleek dat kinderen niet alleen materiële zaken misten, maar ook kansen om zich te ontwikkelen en erbij te horen. Terwijl volwassenen spraken over financiële problemen, bleven de gevolgen voor kinderen vaak onderbelicht.
Vanuit die zorg ontstond in 1996 de eerste Leergeldstichting. Het idee was even eenvoudig als krachtig: niet wachten tot gezinnen zelf hun weg vinden naar hulp, maar actief op zoek gaan naar wat kinderen nodig hebben om mee te kunnen doen. Die aanpak vormt nog altijd het hart van de organisatie. “De kracht van Leergeld zit nog steeds in het persoonlijke contact met gezinnen”, vertelt Alexandra. “We kijken niet alleen naar de aanvraag. We kijken naar het kind en het gezin daarachter. Wat speelt er nog meer? Welke kansen laten we liggen als we alleen naar het probleem kijken?”
Dat persoonlijke contact gebeurt vaak tijdens een huisbezoek of gesprek met een vrijwilliger. Niet om gezinnen te controleren, maar juist om hen te ontzorgen. Vrijwilligers zien daardoor soms dingen die anders verborgen zouden blijven. “Juist doordat mensen bij gezinnen thuiskomen, ontstaat er vertrouwen. Soms blijkt er meer nodig te zijn dan alleen een fiets of een laptop. Dan kunnen we samen kijken welke ondersteuning nog meer passend is.” Inmiddels zijn er zo'n 1.800 vrijwilligers actief voor Leergeld. Ondanks de groei van de organisatie is de werkwijze in essentie hetzelfde gebleven: dichtbij gezinnen staan en kijken wat een kind nodig heeft om mee te kunnen doen.
Waarom kansengelijkheid haar persoonlijk raakt
Voor Alexandra is het thema kansengelijkheid niet alleen professioneel relevant, maar ook persoonlijk. Ze groeide op in de Achterhoek en maakte van dichtbij mee hoe financiële onzekerheid een gezin kan beïnvloeden. Nadat haar ouders scheidden, moest haar moeder rondkomen van een minimuminkomen. Zelf werkte ze vanaf haar vijftiende naast school om extra geld te verdienen.
“Ik weet hoe het is om met weinig geld te moeten leven. Tegelijkertijd dacht ik lange tijd dat hard werken uiteindelijk altijd genoeg zou zijn.” Pas later zag ze dat de werkelijkheid vaak ingewikkelder is. Tijdens haar loopbaan ontmoette ze mensen die alles deden wat binnen hun mogelijkheden lag, maar toch achterop raakten. Mensen zonder netwerk, zonder woning of zonder kansen die voor anderen vanzelfsprekend waren.
“Toen realiseerde ik me dat je nog zo hard je best kunt doen, maar dat dat niet automatisch betekent dat je dezelfde kansen krijgt als iemand anders. Dat inzicht heeft me nooit meer losgelaten.” Die overtuiging vormt nog steeds haar belangrijkste drijfveer. Niet omdat iedereen hetzelfde moet zijn, maar omdat ieder kind de kans moet krijgen om zijn of haar talenten te ontwikkelen.
Impact zit vaak in kleine momenten
Wie denkt aan armoede, denkt al snel aan grote problemen. Alexandra ziet juist hoe de impact zich vaak laat voelen in de kleine alledaagse dingen. Ze herinnert zich verhalen van ouders die niet weten hoe ze de maand moeten doorkomen. Van kinderen die hun zorgen voor zichzelf houden om hun ouders niet extra te belasten. Verhalen die laten zien hoe groot de invloed van geldzorgen kan zijn op een gezin. “Ik sprak ooit een moeder die nog maar drie euro had om de rest van de maand door te komen. Haar dochter probeerde haar gerust te stellen met de woorden: ‘Geeft niet hoor mama.’ Kinderen voelen vaak veel meer aan dan volwassenen denken.”
Tegelijkertijd ziet ze hoe een relatief kleine voorziening een wereld van verschil kan maken. Een fiets om naar school te gaan, zwemlessen, een laptop voor school, een bril, of de mogelijkheid om lid te worden van een sportvereniging. Volgens Alexandra gaat het daarbij om meer dan alleen de voorziening zelf. “Je kunt een kind een sportabonnement geven, maar wat als dat kind na de training niet mee kan naar de kantine omdat er geen geld is voor een drankje? Dan mis je nog steeds een belangrijk deel van het erbij horen.”
Meedoen gaat namelijk niet alleen over aanwezig zijn, maar ook over deel uitmaken van een groep. Over herinneringen maken, vriendschappen opbouwen en ontdekken waar je goed in bent. “Kinderen moeten dezelfde ervaringen kunnen delen als hun leeftijdsgenoten. Dat lijkt misschien iets kleins, maar voor hun ontwikkeling is het ontzettend belangrijk.”
Samen meer bereiken voor kinderen
Juist omdat de uitdagingen waar gezinnen mee te maken hebben vaak complex zijn, gelooft Alexandra sterk in samenwerking. Binnen Sam& voor alle kinderen werken Leergeld Nederland, Stichting Jarige Job, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Nationaal Fonds Kinderhulp en het Jeugdeducatiefonds samen om kinderen zo goed mogelijk te ondersteunen.
“Door samen te werken kunnen we veel meer betekenen dan ieder afzonderlijk. Uiteindelijk maakt het voor een gezin niet uit welke organisatie helpt. Het gaat erom dat een kind krijgt wat het nodig heeft.” Via de samenwerking kunnen gezinnen gebruikmaken van verschillende vormen van ondersteuning. Van een verjaardagsbox tot sportactiviteiten en van schoolspullen tot andere noodzakelijke voorzieningen.
Tegelijkertijd ziet Alexandra kansen om de hulpverlening nog eenvoudiger te maken. “Voor ouders is het soms ingewikkeld om hun weg te vinden tussen alle regelingen en organisaties. Terwijl gezinnen vaak al zoveel aan hun hoofd hebben.” Haar wens is daarom dat gezinnen uiteindelijk steeds minder hoeven uit te zoeken waar ze moeten aankloppen. “Het liefst wil je dat ouders op één plek terechtkunnen en van daaruit verder geholpen worden. Hoe eenvoudiger de weg naar hulp, hoe sneller kinderen geholpen kunnen worden.”
Blijven werken aan gelijke kansen
Ondanks alle inspanningen blijft het een grote uitdaging. Sterker nog, Leergeld ziet steeds vaker gezinnen die niet passen in het traditionele beeld van armoede. “We zien veel werkende ouders, zelfstandigen en gezinnen met wisselende inkomsten die moeite hebben om rond te komen. Armoede is lang niet altijd zichtbaar.” Volgens Alexandra vraagt dat om blijvende aandacht voor kansenongelijkheid. Niet alleen vanuit hulporganisaties, maar ook vanuit het onderwijs, gemeenten en de samenleving als geheel.
“Kinderen moeten elkaar kunnen blijven ontmoeten. Op school, bij sportverenigingen en tijdens culturele activiteiten. Dat zijn plekken waar kinderen van verschillende achtergronden elkaar leren kennen en begrijpen.” Juist daar ontstaan kansen. Niet alleen voor individuele kinderen, maar ook voor de samenleving als geheel.
Een wens voor de komende dertig jaar
Als Alexandra vooruitkijkt, heeft ze een opvallende ambitie. “Het mooiste zou zijn als we onszelf overbodig kunnen maken.” Ze weet tegelijkertijd dat er altijd situaties zullen blijven waarin gezinnen ondersteuning nodig hebben. Het leven kan immers onverwacht veranderen door ziekte, een scheiding of het verlies van werk. “Er zal altijd een vorm van steun nodig blijven voor gezinnen die tijdelijk vastlopen. Maar ik hoop dat steeds minder kinderen opgroeien met financiële zorgen die hun ontwikkeling beperken.”
Die hoop sluit naadloos aan bij waar Leergeld dertig jaar geleden voor werd opgericht en waar de organisatie zich vandaag nog steeds iedere dag voor inzet. Want uiteindelijk, zegt Alexandra, is de boodschap eenvoudig: “Een kind moet kunnen meedoen. Dat zou nooit afhankelijk mogen zijn van het inkomen van de ouders.”